Przewlekły ból stawu biodrowego potrafi skutecznie ograniczyć codzienne funkcjonowanie: utrudnia spacer, wchodzenie po schodach, a nawet spokojny sen na boku. Gdy leczenie zachowawcze, czyli leki przeciwbólowe, fizjoterapia i zastrzyki dostawowe, nie przynosi wystarczającej ulgi, pacjenci zaczynają szukać innych metod. Jedną z nich są techniki neuromodulacyjne i neuroablacyjne, wśród których pojawia się zabieg z użyciem niskiej temperatury. Osoby zainteresowane tym tematem pytają zwykle, na czym on polega, czy jest bolesny i jak długo trwa dojście do formy. Poniższy tekst omawia źródła bólu biodra, mechanizm działania zimna na nerwy, schorzenia, przy których zabieg bywa rozważany, przebieg procedury oraz rehabilitację po niej.
Skąd bierze się ból biodra i które nerwy za niego odpowiadają
Staw biodrowy jest unerwiony przez kilka gałęzi czuciowych. Torebkę stawową zaopatrują głównie drobne gałęzie nerwu udowego, nerwu zasłonowego oraz dodatkowego nerwu zasłonowego, a w części tylnej także gałązki z nerwu kulszowego i nerwu pośladkowego górnego. To one przekazują do mózgu informację o przeciążeniu, stanie zapalnym czy uszkodzeniu struktur stawu.
Ból może mieć różne źródło: chrząstkę, torebkę, więzadła, kość podchrzęstną, a czasem tkanki okołostawowe, jak kaletki czy przyczepy mięśni. Bywa też promieniujący z okolicy lędźwiowej lub krzyżowo-biodrowej, dlatego przed jakąkolwiek procedurą lekarz ustala, skąd naprawdę pochodzi dolegliwość. Zwykle pomagają w tym badanie kliniczne, obrazowanie oraz próba diagnostyczna z miejscowym znieczuleniem tych nerwów.
Zasada działania kriolezji w obrębie stawu biodrowego
Metoda polega na kontrolowanym schłodzeniu wybranego nerwu czuciowego za pomocą cienkiej sondy. Podczas zabiegu końcówka urządzenia osiąga bardzo niską temperaturę, a wokół niej tworzy się niewielka strefa zamrożenia. Przerwanie przewodzenia we włóknach nerwowych sprawia, że sygnał bólowy z danego obszaru nie dociera już do mózgu tak jak wcześniej.
W praktyce kriolezja biodra dotyczy gałązek odpowiedzialnych za czucie w stawie, a nie nerwów odpowiadających za siłę mięśni. Dzięki temu celem jest zmniejszenie bólu przy zachowaniu ruchu. Struktura osłonek nerwowych pozwala z czasem na regenerację włókien, dlatego efekt jest czasowy i jego długość bywa różna u poszczególnych osób. Sondę prowadzi się pod kontrolą aparatu rentgenowskiego lub ultrasonografu, co pozwala precyzyjnie trafić w docelowe miejsce.
Przy jakich schorzeniach biodra zabieg bywa brany pod uwagę
Najczęściej mówi się o przewlekłym bólu w przebiegu zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, zwłaszcza gdy pacjent nie może lub nie chce zostać zoperowany. Rozważa się go również u osób, u których endoprotezoplastyka jest odroczona z powodu chorób współistniejących albo wieku. Wskazaniem bywa też uporczywy ból utrzymujący się po wszczepieniu endoprotezy, jeśli wykluczono jego mechaniczne przyczyny.
Kwalifikacja jest zawsze indywidualna i należy do lekarza. Najczęściej bierze się pod uwagę:
-
czas trwania i nasilenie dolegliwości,
-
skuteczność dotychczasowego leczenia,
-
wynik próby diagnostycznej z blokadą nerwów,
-
choroby współistniejące i przyjmowane leki, zwłaszcza przeciwkrzepliwe,
-
oczekiwania pacjenta wobec zabiegu.
Jak przebiega procedura i jak się do niej przygotować
Zabieg wykonuje się zwykle w trybie ambulatoryjnym. Przed nim lekarz omawia historię choroby, przegląda dokumentację obrazową i informuje, które leki trzeba ewentualnie odstawić. Pacjent leży na stole zabiegowym, skórę dezynfekuje się, a miejsce wkłucia znieczula miejscowo. Następnie pod kontrolą obrazowania wprowadza się cienką kaniulę, a przez nią sondę, i w okolicy wybranych nerwów wykonuje się schłodzenie w kilku cyklach.
Całość trwa zazwyczaj od kilkudziesięciu minut do nieco ponad godziny, zależnie od liczby nerwów. W trakcie pacjent jest przytomny, co pozwala na bieżąco oceniać odczucia, na przykład drętwienie lub mrowienie. Po zabiegu przez pewien czas obserwuje się samopoczucie, a do domu często wraca się tego samego dnia, najlepiej z osobą towarzyszącą. Szczegółowe zalecenia, także dotyczące ewentualnych działań niepożądanych, przekazuje lekarz prowadzący.
Rehabilitacja i codzienna aktywność po zabiegu
Zmniejszenie bólu nie następuje zwykle natychmiast, bo efekt narasta stopniowo w ciągu kolejnych dni, a czasem tygodni. W miejscu wkłucia może pojawić się tkliwość lub niewielki krwiak, a część osób odczuwa przejściowo zmienione czucie skóry. O tym, kiedy wrócić do aktywności, decyduje lekarz, ale ogólnie dąży się do stopniowego zwiększania obciążeń.
Osłabienie bólu to dobry moment na pracę nad sprawnością, która wcześniej była utrudniona. Fizjoterapeuta może zaproponować ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe i stabilizujące miednicę, poprawiające zakres ruchu i wzorzec chodu. Pomocne bywają też spacery, pływanie lub jazda na rowerze stacjonarnym, dobrane do stanu stawu. Regularny ruch pomaga utrzymać korzyści z zabiegu tak długo, jak to możliwe, a zmiany masy ciała i ergonomia codziennych czynności dodatkowo odciążają staw.
